Υπερασπίζοντας το όραμα του Chávez

Του .

Η γραφειοκρατία των τσαβιστών προδίδει την κληρονομιά του Chávez, αλλά τα κινήματα της Μπολιβαριανής επανάστασης μπορούν να συνεχίσουν τον αγώνα.

Ο παγκόσμιος τύπος, αντιλαμβανόμενος ξαφνικά την κρίση που βαθαίνει στη Βενεζουέλα, εντρυφεί στις «συμφορές» της Μπολιβαριανής επανάστασης. Αλλά η κάλυψή του σπάνια εμβαθύνει πέρα από φωτογραφίες φτωχών ανθρώπων που κραυγάζουν για φαγητό. Οι φωτογραφίες είναι ενδεικτικές της σοβαρότητας της κατάστασης, αλλά δεν συλλαμβάνουν την πολυπλοκότητά της.

Η κρίση είναι οικονομική και πολιτική και βρίσκεται στις παρυφές της κοινωνικής αναμέτρησης. Σε κίνδυνο βρίσκεται όχι μόνο το οικονομικό μέλλον της Βενεζουέλας, αλλά και το μέλλον των μαζικών κινημάτων της χώρας.

Η πιο ορατή μορφή της κρίσης είναι η έλλειψη βασικών αγαθών και φαρμάκων, πράγμα το οποίο χειροτερεύει όσο περισσότερο απομακρύνεται κάποιος από το Καράκας. Βενεζουελανοί που προσπαθούν να αγοράσουν προϊόντα, όπως καφέ, ρύζι, χαρτί υγείας και πάνες, αρχίζουν να σχηματίζουν ουρές νωρίς κάθε πρωί. Αλλά τα ράφια των super markets είναι στην πραγματικότητα άδεια, ενώ σημαντικά φάρμακα δεν είναι διαθέσιμα.

Η κυβέρνηση εκδίδει τακτικά επίσημες τιμές για προϊόντα-κλειδιά, αλλά αυτό είναι απλά κάτι παραπάνω από προπαγάνδα. Περιστασιακά, κάποια αγαθά πωλούνται σε αυτές τις δίκαιες τιμές. Όμως, όπως και όλα τα υπόλοιπα, τα αγαθά αυτά μετά εισάγονται στην μαύρη αγορά, που αποκαλείται «bachaqueo», όπου επαναπωλούνται μέχρι και 100 φορές πάνω από την επίσημη τιμή τους.

Η κυβέρνηση περιστασιακά παίρνει μέτρα ενάντια στην παράλληλη αυτή οικονομία, αλλά αυτό δεν είναι τίποτα παραπάνω από συμβολικές χειρονομίες.

Υπάρχουν, πλέον, δύο οικονομίες στη Βενεζουέλα. Στην επίσημη οικονομία, που βασίζεται στο μπολιβάρ, το καλάθι με τα αγαθά πρώτης ανάγκης και οι υπηρεσίες κοστίζουν προς στιγμήν περίπου 10 φορές παραπάνω από τον κατώτατο μισθό. Το μόνο μέρος, στο οποίο οι Βενεζουελάνοι μπορούν να πολλαπλασιάσουν την αξία του μισθού τους, είναι η παράλληλη αγορά, όπου δραστηριοποιείται πλέον ένα υπολογιζόμενο 50% του εργατικού δυναμικού.

Οι τιμές ανεβαίνουν συνεχώς. Ο πληθωρισμός την προηγούμενη χρονιά ήταν επισήμως 250%, αλλά στην πραγματικότητα ήταν πολύ μεγαλύτερος. Οι σχεδιασμοί δείχνουν ότι ο πληθωρισμός του 2016 θα ανέβει τουλάχιστον στο 700% μέχρι το τέλος της χρονιάς.

Φυσικά, κάποια τμήματα του πληθυσμού προστατεύονται από τις χειρότερες επιπτώσεις της οικονομικής αυτής καταστροφής. Οι στρατιωτικοί και οι κυβερνητικοί υπάλληλοι παίρνουν μεγαλύτερους μισθούς κι έχουν πρόσβαση σε ειδικά supermarkets επαρκώς εφοδιασμένα. Μέχρι πρόσφατα, το κράτος παρείχε επίσης κάποια προστασία στις φτωχές γειτονιές της πόλης (στα λεγόμενα “barrios”) -την παραδοσιακή βάση υποστηρικτών του τσαβισμού- αλλά αυτή η τακτική επίσης αποτυγχάνει.

Δίπλα στην επίσημη οικονομία, όπου οι περισσότεροι Βενεζουελάνοι παλεύουν για να επιβιώσουν, υπάρχει και η οικονομία του αμερικανικού δολαρίου. Όσοι έχουν πρόσβαση σε ξένο νόμισμα γεμίζουν τα ακριβά εστιατόρια του Καράκας και οδηγούν επιδεικτικά τα τεράστια 4×4 αμάξια τους μέσα στις πόλεις. Γι αυτούς, η κρίση είναι ζήτημα «νόμου και τάξης» -όχι επιβίωσης.

Η κρίση, όπως και η αυξανόμενη οικονομική ανισότητα, είναι αποτέλεσμα όχι μόνο των παγκόσμιων οικονομικών δυνάμεων -ειδικά της πτώσης της τιμής του πετρελαίου– αλλά και της χρόνιας διαφθοράς, που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Chávez.

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
Το 2006, μετά τη νίκη στις προεδρικές εκλογές με ποσοστό 63%, ο Chávez ανακοίνωσε τη δημιουργία του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας (PSUV), ώστε να εκκινήσει τη “μεταμόρφωση” της Βενεζουέλας, μέσων νέων σοσιαλιστικών προγραμμάτων, οικονομικής διαφοροποίησης και λαϊκής δημοκρατίας. Η υπόσχεσή του αυτή ήταν που έπεισε έξι εκατομμύρια ανθρώπους να ενταχθούν ως μέλη του κόμματος, μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Αλλά το PSUV σχεδόν αμέσως έγινε εργαλείο εξουσίας από «τα πάνω» – πολιτική έκφραση ενός συγκεντρωτικού κράτους- αντί για έκφραση της μαζικής λαϊκής δημοκρατίας. Αποτέλεσμα αυτού ήταν η ίδια η διαφθορά, την οποία ο Chávez υποσχέθηκε να εξολοθρεύσει, να ανθίσει.

Πολλά έχουν γραφτεί για τη διαφθορά, αλλά η ατομική απληστία και οι ευκαιρίες για κέρδος, που προκύπτουν από την ανέχεια, δίνουν μόνο μια μερική εξήγηση. Πρέπει, μάλλον , να υπάρχει και έλλειψη λαϊκής εποπτείας στις υποθέσεις της κυβέρνησης. Η σύλληψη του Chávez για το «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα», μια διαδικασία υπό λαϊκή κυριαρχία, που θα έθετε συνεχώς τους ηγέτες υπόλογους στη μαζική, λαϊκή τους βάση, θα μπορούσε ενδεχομένως να χαλιναγωγήσει τη διαφθορά.

Αλλά το επίπεδο της λαϊκής κυριαρχίας δεν αναπτύχθηκε ποτέ, επιτρέποντας στη διαφθορά να συνεχίζεται. Αυτό είναι και το στοιχείο-κλειδί της πολιτικής κρίσης που οδήγησε τη Βενεζουέλα στο χείλος της καταστροφής.

Το εισόδημα από τη βιομηχανία πετρελαίου, η οποία απολάμβανε μια δεκαετία ιστορικά υψηλών τιμών, αφενός πλήρωσε για τα σοσιαλιστικά προγράμματα της καρδιάς του πολιτικού σχεδίου του Chávez, αφετέρου δημιούργησε τη διαφθορά που θα τη βούλιαζε. Μεγάλα εγχειρήματα –σιδηροδρομικό σύστημα, αυτοκινητόδρομοι, εργοστάσια αλουμινίου και ατσαλιού, μένουν ανολοκλήρωτα, περιμένοντας τα αναγκαία πρώτα υλικά.

Προσπάθειες να αλλάξουν την οικονομία, όπως τα εργοστάσια παραγωγής ζάχαρης στο Barinas (πόλη στα κεντροδυτικά της Βενεζουέλας), απέτυχαν ή δεν ξεκίνησαν ποτέ και οι μεγαλύτερες επενδύσεις του κράτους εξαφανίστηκαν. Κοινωνικά προγράμματα, όπως το νέο κέντρο υγείας στην περιοχή του Adentro, άρχισαν να χειροτερεύουν.

Η γραφειοκρατία των τσαβιστών επιδόθηκε στη νομισματική κερδοσκοπία. Μέσω μιας ξέφρενης διαδοχής παραδόξως ονομαστών πρακτορείων, πωλούνταν δολάρια στους αιτούντες, σε ειδικά χαμηλές τιμές, ώστε να εισάγουν, υποτίθεται, φαγητό και φάρμακα.

Η πλειοψηφία των αγαθών είτε δεν έφτανε ποτέ είτε έμπαινε κατευθείαν στη μαύρη αγορά, σε εξαιρετικά «φουσκωμένες» τιμές. Μπορούσε κανείς να αγοράσει ένα δολάριο για δέκα μπολιβάρ και να το πουλήσει (το ίδιο ή αγαθά της αξίας του) για χίλια.

Τον Οκτώβριο του 2015, μια ομάδα διαφωνούντων τσαβιστών εξέδωσε μια δημόσια επιστολή, με την οποία αποκήρυσσε τη διαφθορά, που απλωνόταν ανεξέλεγκτα στα ανώτερα κλιμάκια του κράτους. Υπολόγιζαν ότι τουλάχιστον 460 δισεκατομμύρια δολάρια σε κέρδη πετρελαίου είχαν «εξαφανιστεί», κατά τη διάρκεια των χρόνων της ανάπτυξης.

Όποιο και αν ήταν το ακριβές ποσό, οι Βενεζουελάνοι είχαν ξεκάθαρα στοιχεία ότι μέλη της κυβέρνησης του PSUV είχαν «ξεπλύνει» χρήματα και συμμετείχαν σε φυγή κεφαλαίων σε τεράστια κλίμακα.

Οι βουλευτικές εκλογές του περασμένου Δεκεμβρίου απέδειξαν πόσο απογοητευμένοι ήταν οι κάτοικοι της Βενεζουέλας από το κόμμα. Ο Hugo Chávez συνήθως συγκέντρωνε περίπου το 60% των ψήφων. Ο διάδοχός του, Νicolas Maduro, κέρδισε την προεδρεία με λίγο παραπάνω από το 50% το 2013. Αλλά ένας συνασπισμός δεξιών κομμάτων (Δημοκρατική Ενότητα της Στρογγυλής Τραπέζης), συγκέντρωσαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία των 2/3 το Δεκέμβρη.

Το αποτέλεσμα δεν υποδεικνύει μια λαϊκή στροφή προς τη δεξιά, αλλά περισσότερο τη δραματική μείωση της στήριξης στο PSUV. Οι δεξιοί συγκέντρωσαν σχετικά λίγες ψήφους (περίπου 300 χιλιάδες), αλλά ο τσαβισμός έχασε περίπου 2 εκατομμύρια, ως αποτέλεσμα των διασκορπισμένων ψήφων και της αποχής. Ήταν ένα ξεκάθαρο σημάδι για τους κληρονόμους του Hugo Chávez –αλλά αυτοί το αγνόησαν.

Σήμερα, το PSUV έχει περίπου ένα εκατομμύριο καταγεγραμμένα μέλη, τα περισσότερα από τα οποία είναι δημόσιοι υπάλληλοι ή λειτουργοί και τοπικοί πολιτικοί ηγέτες. Το PSUV έχει μετατραπεί, με άλλα λόγια, σε ένα όργανο διατήρησης της πολιτικής ισχύος και διανομής χρημάτων και επιρροής. Οποιαδήποτε εσωκομματική κριτική κατευθείαν εξοβελίζεται, ενώ οι αποβολές έχουν γίνει ρουτίνα.

Η δημιουργία του PSUV, αρκετά ειρωνικά, αποτέλεσε την απαρχή μιας νέας τάξης γραφειοκρατίας, που θα εγκατέλειπε τη δημοκρατία.

Η εξουσία πλέον χορηγείται, ειδικά υπό την προεδρία του Maduro, μέσω πατροναρίσματος και διαφθοράς. Η νέα άρχουσα τάξη «έφαγε» τα καύσιμα της πετρελαϊκής οικονομίας και τα σκόρπισε ή τα αποθήκευσε σε τράπεζες στο εξωτερικό. Τώρα, οι τιμές του πετρελαίου έχουν καταρρεύσει, τα δημόσια θησαυροφυλάκια είναι άδεια, και το κράτος δεν έχει τίποτα να προσφέρει.

ΑΔΙΕΞΟΔΟ
Το πιο αξιοσημείωτο σχετικά με την υπάρχουσα κρίση είναι ότι ούτε η Δεξιά ούτε οι δυνάμεις της κυβέρνησης έχουν την οποιαδήποτε λύση για την κρίση.

Από τις εκλογές, η Δεξιά έχει παρουσιάσει σχέδια για ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων, για μειώσεις στα σοσιαλιστικά προγράμματα του PSUV (όπως κάνει ο Mauricio Macri στην Αργεντινή, επί παραδείγματι, και όπως σχεδιάζει να κάνει ο Temer στη Βραζιλία) και για την απόσυρση του Maduro από την εξουσία, ώστε να μπορέσουν να υλοποιήσουν αυτά τα σχέδια.

Μέχρι στιγμής, έχουν επικεντρωθεί στην ανάκληση του δημοψηφίσματος του Maduro και δεν έχουν διατυπώσει κάποιο σχετικό οικονομικό πρόγραμμα. Φαίνεται να θέλουν να αφήσουν την κατάσταση να εξελιχθεί μέχρι να γίνει ανυπόφορη –προφανώς, όμως, όχι για το κομμάτι του εκλογικού σώματος που αυτοί αντιπροσωπεύουν.

Το τσαβικό κράτος, υπό τον Maduro, σε αντίθεση, έχει ανακοινώσει μια σειρά μέτρων, που μάλλον δεν θα καταφέρουν πολλά στο να σταματήσουν την κρίση, και τα οποία είναι σαν αντανακλάσεις σε παραμορφωτικό καθρέφτη της αρχικής πλατφόρμας του Chávez.

Νέα προγράμματα, με νέα υπουργεία και νέες αντιπροεδρίες έχουν αφιερωθεί στο να δημιουργήσουν μια «παραγωγική οικονομία», ξεχωριστή από τη βιομηχανία πετρελαίου. Συζητείται, ακόμη, η δημιουργία μιας νέας βιομηχανίας τουρισμού. Αλλά χωρίς τα κέρδη των πετρελαίων, το κράτος είναι πρακτικά χρεοκοπημένο (παρόλο που ακόμα ξεχρεώνει το ξένο χρέος του), και η παραγωγική οικονομία έχει επί της ουσίας καταρρεύσει καιρό πριν.

Ο Maduro καλεί τους Βενεζουελανούς να καλλιεργήσουν τα δικά τους λαχανικά, αλλά δεν έχει κάνει τίποτα για να στηρίξει τον υπό κατάρρευση αγροτικό τομέα. Δεν υπάρχει πραγματικό συνάλλαγμα ή έλεγχος τιμών, καμία απαλλοτρίωση, καμία ορατή προσπάθεια εν γένει να ανακτηθεί πάλι η οικονομία.

Η αυξανόμενη καταστολή φαίνεται να είναι το μόνο πράγμα που η κυβέρνηση μπορεί να επιτύχει. Εθνοφρουροί προσέχουν τα supermarkets, αλλά βρίσκονται εκεί για να ασκούν έλεγχο στα θύματα της κρίσης, όχι για να τιμωρήσουν τους αυτουργούς της (και, σε πολλές περιπτώσεις, για να συμμετέχουν στη διαφθορά και στις κλοπές και οι ίδιοι).

Η πρόσφατη διακήρυξη του Maduro για ένα κράτος έκτακτης ανάγκης είναι μια παραδοχή της αποτυχίας του στο να απαντήσει δραστικά στην κρίση. Αλλά μπορεί, επίσης, να έχει ένα πιο κυνικό κίνητρο.

Το κράτος έκτακτης ανάγκης αναστέλλει αποτελεσματικά συνταγματικά εχέγγυα, που μπορεί να περιλαμβάνουν και το δικαίωμα ανάκλησης εκλεγμένων αξιωματούχων. Καθώς αποφεύγει τις προσπάθειες της δεξιάς να τον διώξουν από τη θέση του, ο Maduro προδίδει μια από τις κεντρικές δημοκρατικές δεσμεύσεις της διακήρυξης (manifesto) του Chávez.

Οι υπερασπιστές του τσαβισμού, ειδικά έξω από τη χώρα, τονίζουν ότι στο σήμερα κανείς δεν επιτρέπεται να πεθάνει από την πείνα στη Βενεζουέλα. Αλλά το να υπονοεί κανείς ότι αυτό είναι κάποιου είδους επίτευγμα σε μια επαναστατική χώρα, με μια πλούσια σε πετρέλαιο οικονομία, είναι κυνισμός του αισχίστου είδους. Είτε κανείς πεθαίνει από την πείνα είτε όχι, η φτώχεια που ο Chávez συστηματικά κατάφερε να μειώσει αυξάνεται ξανά.

Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι έχει εμπλακεί σε έναν «οικονομικό πόλεμο» και ότι χρειάζεται επιστράτευση, εν όψει μιας επικείμενης εισβολής. Ο Maduro κάνει παραλληλισμούς με τη Χιλή, όπου η δεξιά πτέρυγα συσσώρευε εμπορεύματα , ως μέρος της επίθεσης απέναντι στην κυβέρνηση του Salvador Allende, μεταξύ 1971-1973.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι καπιταλιστές της Βενεζουέλας συσσωρεύουν εμπορεύματα, τα οποία εξαφανίζονται και επανεμφανίζονται χωρίς εξήγηση και σε συνεχώς αυξανόμενες τιμές. Είναι επίσης αλήθεια ότι κεφάλαιο, που πάρθηκε από τη Βενεζουέλα, έχει επιστραφεί μόνο για να τροφοδοτήσει την κερδοσκοπία και όχι τις εσωτερικές επενδύσεις, που χρειάζονται πολύ.

Ωστόσο, και οι δύο πλευρές του πολιτικού στρατοπέδου έχουν επωφεληθεί από αυτήν την κατάσταση. Και όσο οι πολιτικοί εγκαλούν τους αντιπάλους τους, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διαχωριστούν μεταξύ τους. Για παράδειγμα, ένας από τους τωρινούς αντιπροέδρους της οικονομίας του Maduro , ο Perez Abad, είναι επιχειρηματίας και υποστηρικτής της οικονομίας της αγοράς.

Η πιο πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης του Maduro είναι η τελική προδοσία των υποσχέσεων της Μπολιβαριανής Επανάστασης. Στα μέσα του Μαΐου, υπέγραψε 150 παραχωρήσεις σε μέχρι στιγμής ανώνυμες ξένες πετρελαϊκές και εξορυκτικές επιχειρήσεις, που επιτρέπουν την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της περιοχής του Αμαζονίου που βρίσκεται στη Βενεζουέλα, της «Arco Minero».

Ο αντίκτυπος των εξορυκτικών επιχειρήσεων μπορεί να γίνει αντιληπτός σε όλη τη λεκάνη του Αμαζονίου μέσω της μόλυνσης των υδάτων, το διωγμό των ιθαγενών και τη συστηματική και μόνιμη περιβαλλοντική καταστροφή. Για τους λόγους αυτούς, ο ίδιος ο Chávez είχε απορρίψει την επέκταση της περιοχής, στην οποία είχαν περιοριστεί οι εξορύξεις σε μικρές βιοτεχνικές επιχειρήσεις. Η απόφαση του Maduro είναι μια οικολογική καταστροφή και μια καταστροφή για τους ιθαγενείς, των οποίων τα δικαιώματα και τα εδάφη προστατεύονται συγκεκριμένα από το Μπολιβαριανό Σύνταγμα.

Οι εξορυκτικές επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν ήδη το 14% της παγκόσμιας οικονομίας σήμερα. Τώρα, προσκαλούνται πίσω σε μια χώρα, που είχε αγωνιστεί για να τις διώξει μια δεκαετία πριν.

Η επανάσταση παραμένει στις καρδιές και στα μυαλά εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, για τους οποίες ο τσαβισμός αντιπροσώπευε μια βαθιά αφοσίωση στην αλλαγή και την κοινωνική δικαιοσύνη, την αναδιανομή του πλούτου και την αντίσταση στη λεηλασία της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Αυτή ήταν η ελπίδα που είχε προσφέρει ο Chavez και η ελπίδα που πρόδωσε ο Maduro.

ΠΟΙΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΤΗ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ;
Λοιπόν, γιατί δεν έχουν εξεγερθεί οι άνθρωποι εναντίον της οικονομικής κρίσης, που τόσο βίαια επηρεάζει τους φτωχούς και τι μικρομεσαία τάξη; Όταν η Βενεζουέλα αντιμετώπισε παρόμοια επιβολή φορολογικών μέτρων από την παγκόσμια οικονομία και τους θεσμούς της στο παρελθόν, όπως έγινε κατά τη διάρκεια του «Caracazo» το 1989, προέκυψαν μαζικές διαδηλώσεις.

Η σχετική ηρεμία δεν οφείλεται στο ότι οι μάζες δεν έχουν καταλάβει το μέγεθος της διαφθοράς, την καταστροφική κακοδιαχείριση της οικονομίας ή την αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας. Η καταστροφική κατάσταση ισορροπίας κρατάει ακόμα -παρόλο που είναι αδύνατον να πει κανείς για πόσο- λόγω της υπολειμματικής πίστης των απλών ανθρώπων στην ιδέα και την κληρονομιά της Μπολιβαριανής Επανάστασης.

Δεν υπάρχει καμία σύγχυση ως προς το τι θέλει και τι αντιπροσωπεύει η Δεξιά –μια επιστροφή στη χειρότερη φάση της παλιάς τάξης πραγμάτων. Αλλά το PSUV και το τσαβικό κράτος έχουν αφοπλίσει και ακινητοποιήσει αποτελεσματικά τη δύναμη που ανέτρεψε την απόπειρα πραξικοπήματος το 2002 ενάντια στον Chavez και το lock out που ακολούθησε –και αυτή η δύναμη δεν είναι άλλη από τα ίδια τα μαζικά κινήματα.

Το 2002 οι άνθρωποι ήταν το υποκείμενο της ίδιας της ιστορίας τους, αλλά σήμερα το ρόλο αυτό έχει σφετεριστεί μια διεφθαρμένη και κυνική γραφειοκρατική τάξη, που, πλέον, διαπλέκεται με στοιχεία του στρατού και η οποία χρησιμοποιεί τη θέση της για δικό της ώφελος και εις βάρος της επανάστασης της Βενεζουέλας.

Το μέλλον θα ξεκινήσει όταν αυτό το μαζικό κίνημα, το οποίο σχηματίστηκε τόσο γρήγορα στο παρελθόν, επανακαταλάβει τη σκηνή της ιστορίας για μια ακόμη φορά. Όταν γίνει αυτό, θα στραφεί στα μαθήματα εκείνων των χρόνων, θετικά και αρνητικά, ώστε να βοηθήσει τον συνεχιζόμενο αγώνα ενάντια στο κεφάλαιο.

Πηγή: Jacobin

Εκτύπωση άρθρου

Leave A Comment

Your email address will not be published.